อาจกล่าวได้ว่า ในบรรดานักการทูตที่มีประสบการณ์ทำงานเกี่ยวข้องกับประเทศเพื่อนบ้านมายาวนานและมีผลงานโดดเด่นจนเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ ท่านทูตสุรพงษ์ ชัยนาม นับเป็นหนึ่งในนักการทูตระดับแถวหน้าของเมืองไทยที่มีความคิดเห็นอันเฉียบคม และมุมมองการทำงานแบบนักการทูตมืออาชีพที่คิดถึงผลประโยชน์ของประเทศชาติ เป็นสำคัญ  ตลอดระยะเวลากว่ายี่สิบปีที่ผ่านมา ท่านทูตได้ติดตามสถานการณ์ประเทศเพื่อนบ้านโดยเฉพาะพม่าอย่างใกล้ชิด ประสบการณ์ทำงานของท่านจึงนับเป็นบทเรียนอันทรงคุณค่าสำหรับสังคมไทยในการจัดวางความสัมพันธ์เพื่อเป็นเพื่อนบ้านที่ดีกับประเทศพม่าต่อไป 

ในบรรดาประเทศสมาชิกองค์การอาเซียน ประเทศไทยมีเขตแดนติดต่อกับประเทศพม่ายาวที่สุดถึง 2,401 กิโลเมตร และเป็นประเทศที่ได้รับผลกระทบทางลบโดยตรงในทุกด้านจากพม่ามากที่สุด ไม่ว่าจะเป็นปัญหาผู้อพยพที่ถูกรัฐบาลทหารพม่าปราบปรามอย่างรุนแรงทุกฤดูร้อนและหนีเข้ามาพึ่งความปลอดภัยในไทย ปัญหาแรงงานผิดกฎหมายกว่าสามล้านคน ปัญหาโรคเอดส์และโรคภัยไข้เจ็บต่าง ๆ ที่มาจากผู้อพยพและแรงงานผิดกฎหมาย ปัญหาการทำลายทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ปัญหายาเสพติดที่ทะลักมาจากฝั่งพม่าโดยเผ่าว้าแดงเป็นผู้ผลิตและจำหน่ายลักลอบเข้ามาในเขตไทย ปัญหาทั้งหลายเหล่านี้ได้ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของไทยอย่างกว้างขวางและยาวนานกว่า 40 ปี ทั้งในด้านการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม

ขึ้นชื่อว่านักแสดง ไม่ว่าประเทศไหนก็ต้องอยากได้รางวัลเกียรติยศมาประดับบ้านกันทั้งนั้น เพราะสิ่งที่ตามมาหลังจากนั้นคือ ชื่อเสียง เงินทอง และงานแสดงที่ตามมาอีกมากมาย ในประเทศพม่าเพื่อนบ้าน ของเราก็ไม่น้อยหน้า แจกรางวัลตุ๊กตาทองติดต่อกันมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2495 แล้ว และยังคงจัดติดต่อกันมาทุกปี โดยสองปีที่ผ่านมาเพิ่งย้ายจากเมืองหลวงเก่าย่างกุ้งไปแจกรางวัลกันที่เมืองหลวงใหม่ที่เนย์ปีดอว์กันอย่างชื่นมื่น

ในช่วงปีแรก ๆ ของการประกาศผลรางวัล มีรางวัลเพียงแค่ 3 ประเภทเท่านั้น คือ นักแสดงนำชายยอดเยี่ยม นักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยม และภาพยอดเยี่ยม หลังจากนั้นมีการแจกรางวัลเพิ่มขึ้นจนปัจจุบันมีไม่น้อยกว่า 11 รางวัล อาทิ รางวัลผู้กำกับ บทภาพยนตร์  นักแสดงสมทบชายและหญิง เพลงประกอบ  และตัดต่อภาพ เป็นต้น โดยในช่วงทศวรรษ 1980 - 1989 จัดว่าเป็นยุคทองของวงการภาพยนตร์พม่าเพราะมีการผลิตภาพยนตร์มากถึง 75 - 80 เรื่องต่อปี และค่อย ๆ ลดลงเรื่อย ๆ  จนในปี 2548 มีภาพยนตร์พม่าออกฉายในโรงเพียงแค่ 16 เรื่องเท่านั้น และในปี 2550 ที่ผ่านมา  มีการสร้างภาพยนตร์ออกมาเพียง 10 เรื่องเท่านั้น

คุณคงไม่อยากมีชีวิตอยู่ภายใต้การนำของผู้นำเผด็จการอย่าง อดอล์ฟ ฮิตเลอร์แห่งเยอรมนี ซัดดัม ฮุดเซนแห่งอิรัก นายพอล พตแห่งเขมร หรือแม้กระทั่งนายพลอีดี้ อามิน ดาดา โอมิน โอมี หรือ อินดี้ อามิน แห่งยูกันดา เพราะนอกจากจะไม่มีสิทธิเสรีในการดำเนินชีวิตในทุกรูปแบบแล้ว คุณอาจมีชีวิตอยู่ด้วยความหวาดกลัวและหวาดระแวงตลอดเวลา


ภาพยนตร์เรื่อง The last king of Scotland เป็นภาพยนตร์ที่น่าดูอีกเรื่องหนึ่ง เพราะหยิบยกเอาเหตุการณ์ที่ครั้งประเทศยูกันดาตกอยู่ภายใต้การปกครองของผู้นำเผด็จการที่โลกต้องจดจำอย่างนายพลอีดี้อามินระหว่างปี พ.ศ.2514 - 2522 มาถ่ายทอดลงบน แผ่นฟิล์มเป็นครั้งแรก โดยได้ผู้กำกับไฟแรงอย่างเควิน แมคโดนัลด์ และ ปีเตอร์ มอร์แกน มารับหน้าที่เป็นผู้เขียนบทให้พร้อมกันนี้ยังได้ฟอเรส วิทเทคเกอร์ มารับบทเป็นนายพลอีดี้ อามิน ซึ่งเขาสามารถตีบทแตกกระจุยจนคว้ารางวัลออสการ์สาขานักแสดงนำฝ่ายชายยอดเยี่ยมมาครองเมื่อปี 2550 ที่ผ่านมา นอกจากนี้ยังได้เจมส์ แม็คอะวอยมารับบทเป็นหมอหนุ่มชาวสกอต

ประธานาธิบดีสหรัฐคนใหม่ นายบารัก โอบามา ลงนามปิดคุกกวนตานาโมในคิวบา และมีแผนที่จะปิดคุกโหดที่ฐานทัพอากาศบากรัมในอัฟกานิสถาน ซึ่งเป็นที่กล่าวขวัญถึงความโหดร้าย ทารุณกรรม แต่สำหรับชาวพม่าที่ถูกปิดกั้นข้อมูลข่าวสารอาจจะไม่เคยได้ชื่อ กวนตานาโม ทว่า เมื่อเอ่ยถึง "อินเส่ง" พวกเขาอาจจะทำหน้าหวาดกลัว ส่ายหัวและไม่อยากพูดต่อ


อินเส่ง คือ คุกที่โหดเหี้ยม ทารุณ ขึ้นชื่อที่สุดในประเทศพม่า แม้แต่ชาวประมงไทยยังรู้จักกิตติศัพท์นี้ดี คุกอินเส่งใช้เป็นสถานที่กักขังนักโทษการเมือง ซึ่งนักโทษการเมืองจะถูกควบคุมโดยตรงจากหน่วยสืบราชการลับทหารพม่า (Military Intelligence Service -  เอ็มไอเอส)

ริมน้ำสาละวิน เรือยนต์ขนาดใหญ่ส่งเสียงคำรามดังก้องไปทั่วท้องน้ำก่อนที่จะเบนหัวเรือมุ่งหน้าออกจากฝั่ง ประสบการณ์ที่เคยนั่งเรือเกือบพลิกคว่ำส่งผลให้หัวใจเต้นแรงในนาทีแรก เรือค่อยๆ แล่นเลาะเลียบชายแดนลงไปทางใต้ ฝั่งซ้ายมือคือประเทศไทย ส่วนฝั่งขวาเป็นแผ่นดินรัฐกะเหรี่ยง ภูเขาฝั่งกะเหรี่ยงจะค่อนข้างเขียวครึ้มกว่า ตลอดเส้นทางมีโขดหิดรูปร่างแปลกๆ น้ำตกเล็กๆ ที่เกิดจากลำธารไหลลงสู่แม่น้ำ เนินหาดทรายเนียนละเอียด ชาวบ้านพายเรือออกหาปลา ฝูงควายลงแช่น้ำอย่างสบายใจ ประติมากรรมจากธรรมชาติและลมที่พัดพาความชุ่มชื้นจากแม่น้ำช่วยคลายร้อนและลืมความวิตกไปหมดจนสิ้น

แม่น้ำสาละวินก่อกำเนิดจากหิมะแห่งเทือกเขาหิมาลัยในทิเบต หลอมละลายเป็นสายน้ำไหลผ่านมณฑลยูนนานในจีน เข้าสู่รัฐฉานรัฐคะยาในพม่า ลงมาถึงจังหวัดแม่ฮ่องสอนที่กั้นกลางไทย-พม่า จากนั้นจึงวกกลับเข้าไปในพม่าและไหลลงสู่มหาสมุทรอินเดียในเขตมะละแหม่ง รวมระยะทางถึง 2,800 กิโลเมตร แม่น้ำสายนี้หล่อเลี้ยงและอยู่คู่กับวิถีชีวิตผู้คนกว่า 14 ชนชาติตลอดเส้นทางที่ไหลผ่าน* สำหรับพวกเขาแม่น้ำจึงเปรียบเสมือนชีวิต แต่น่าเสียดายที่กลุ่มนักลงทุนและรัฐบาลบางประเทศกลับมองว่าควรตักตวงผลประโยชน์จากแม่น้ำ ดีกว่าการปล่อยให้ไหลลงทะเลไปเฉยๆ โครงการสร้างเขื่อนกว่า 6 แห่งบนแม่น้ำสายนี้โดยอ้างประโยชน์จากไฟฟ้าราคาถูกจึงเกิดขึ้นโดยผู้คนที่อาศัยตลอดสองฝั่งลำน้ำไม่มีโอกาสได้ร่วมตัดสินอนาคตด้วยเลย

ฉันมีโอกาสเหยียบย่างไปบนผืนแผ่นดินพม่าก็แค่ตามแนวชายแดน จำได้ว่าครั้งแรกพวกเราคณะนักโบกสี่คน โบกรถจากตัวเมืองกาญจนบุรีแวะพักตามรายทางไปจนถึงสังขละบุรี และมุ่งมั่นไปยังด่านเจดีย์สามองค์เพราะฝันว่าชีวิตนี้จะได้ไปต่างประเทศกับเขาบ้าง สมใจ ..ได้ข้ามฝั่งไปยังพม่า เดินชมตลาดพญาตองซู บรรยากาศเงียบสงบ ไม่มีนักท่องเที่ยวมากนัก มีของขายเหมือนในฝั่งไทย แถมบางอย่างยังขายแพงกว่าตลาดมอญที่ชองกาเลียฝั่งไทยเสียอีก กระนั้น ฉันก็ยังได้ของที่ระลึกเป็นผ้าถุงพม่าของแท้ผืนละ 45 บาทกลับมาหลายผืนทีเดียว สิ่งที่ฉันชอบมากที่สุดเห็นจะเป็นโคมไฟกระดาษสีลูกกวาดที่แขวนอยู่ที่ชายคาบ้านริมถนน แต่ก็หาซื้อไม่ได้ เลยไม่มีกลับมาประเทศไทย

ครั้งที่สอง ฉันก็กลับไปเที่ยวตลาดพญาตองซูซ้ำอีกครั้ง แต่ครั้งที่สองรู้สึกว่าเงียบเหงายิ่งกว่าครั้งแรก และแทบจำอะไรไม่ได้เลยนอกจาก ร้านขายกาแฟข้างทางที่เหมือนร้านกาแฟไทยทั่วไปนั่นล่ะ

เราสองคนรู้จักกันที่เหมืองพลอยของบริษัทเอกชนแห่งหนึ่ง ฉันมาในฐานะคนซื้อพลอย ส่วนลีลีห่าน หรือลีลี มาในฐานะคนร่อนพลอย นอกจากเธอจะมีสีผมออกแดงแล้ว ยังมีสีผิวค่อนข้างคล้ำ ภาพที่เห็นชินตาคือ เธอมักมีกระเป๋าเก่าๆ ใบหนึ่งอยู่ข้างกายเสมอเหมือนกับเด็กคนอื่นๆ ที่มาร่อนพลอย แต่สิ่งที่ทำให้แตกต่างจากเด็กคนอื่นๆ ก็คือ การพูดจา ฉะฉานเหมือนผู้ใหญ่ และพลอยที่เธอร่อนมาได้ก็มักจะขายได้ราคาดีกว่าคนอื่นเสมอ


"พี่ ร้อยยี่สิบจั๊ตมันน้อยไป เอาเป็นว่าขอร้อยห้าสิบจั๊ตก็แล้วกันนะ" ลีลีหยุดไปชั่วครู่แล้วพูดต่อว่า  "พี่ดูดีๆ นา พลอยน้ำงามตั้งสองเม็ด หนูขอร้อยห้าสิบจั๊ตเองนะ เผื่อเงินให้หนูซื้อกับข้าวกลับบ้านบ้างซี"  ลีลีพูดจาออดอ้อนคนที่มาซื้อพลอยของเธอ

เครื่องปรุงสำหรับข้าวปั้น
ข้าวสวย    2    ถ้วย
ผงขมิ้น    1    ช้อนชา
เกลือปรุงรสตามชอบ
มันฝรั่ง    2    หัว (ต้มสุกแล้วบด)
น้ำมันพืชเล็กน้อยสำหรับทามือเวลาปั้น

เครื่องปรุงสำหรับน้ำราด
มะเขือเทศลูกเล็ก    5    ผล (หั่นครึ่ง)
พริกขี้หนู    3    เม็ด (สับละเอียด)
กระเทียมสด    5    กลีบ (สับละเอียด)
น้ำมันพืช    2    ช้อนโต๊ะ
เกลือปรุงรสตามชอบ